Genel Bilgiler

Avrupa Birliği’nin bölgesel düzeyde uyguladığı müktesebata uyum çerçevesinde Türkiye’de de bir İstatistikî Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) çalışması hazırlanmıştır. Bu çalışmada bölgesel istatistiklerin toplanması, geliştirilmesi, bölgelerin sosyoekonomik analizlerinin yapılması, bölgesel politikaların çerçevesinin belirlenmesi ve Avrupa Birliği Bölgesel İstatistik Sistemi’ne uygun karşılaştırılabilir istatistikî veri tabanı oluşturulması amacıyla ülke genelinde İstatistikî Bölge Birimleri Sınıflandırması tanımlanmıştır.

Bölgesel analizlerin sağlıklı yapılabilmesi için geliştirilen İBBS, Avrupa Birliği istatistikî sınıflandırma birimleri ile uyumludur. 3 kademeli bölge sistemi oluşturulurken, 81 il Düzey3 olarak tanımlanmış, “ekonomik, sosyal ve coğrafi yönden benzerlik gösteren komşu iller ise bölgesel kalkınma planları ve nüfus büyüklükleri de dikkate alınarak Düzey2 (26 adet) ve Düzey1 (12 adet) bölgeleri belirlenmiştir. 

Bu sınıflamaya göre istatistikî açıdan Türkiye aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır;

  • 12 Düzey 1 Bölgesi,
  • 26 Düzey 2 Bölgesi,
  • 81 Düzey 3 Bölgesi (iller)

Bu ayrım bir idari sınıflama olmayıp istatistikî bir sınıflamadır. 5449 sayılı Kanun gereğince Kalkınma Ajansları Düzey 2 Bölgeleri esas alınarak kurulmuştur. Bu çalışma sonucunda Düzey 2 olarak 26 adet İstatistikî Bölge Birimi tanımlanmış olup, Bakanlar Kurulu’nun 2002/4720 sayılı kararı 22 Eylül 2002 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. İBBS kapsamında Zonguldak, Karabük ve Bartın illerini kapsayan Batı Karadeniz Bölgesi, TR81 Düzey 2 Bölgesi olarak adlandırılmıştır.

Nüfus ve Demografik Yapı

Batı Karadeniz Bölgesi, Zonguldak ile birlikte Zonguldak’ın ilçesi iken 1991 yılında il statüsüne kavuşan Bartın ve aynı şekilde Zonguldak’ın ilçesi iken 1995 yılında il statüsüne kavuşan Karabük illerini kapsamaktadır. 9814 km2’lik yüzölçümüne sahip bölgede 2019 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre Zonguldak 596.053, Karabük 248.458, Bartın 198.249 olmak üzere bölgenin toplam nüfusu 1.042.760 ‘tır. Bölge nüfusunun % 57,16’sı Zonguldak’ta, % 23,83’ü Karabük’te ve % 19,01’i Bartın’da bulunmakta olup Türkiye nüfusunun % 1,25'i Batı Karadeniz Bölgesi'nde yaşamaktadır.

Bölge genelinde kentsel nüfus ile kırsal nüfus birbirine yakın olmakla birlikte kent nüfusunda son yıllarda önemli bir artış gözlenmektedir. Bölgenin kentsel nüfus oranı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre 2007 yılında % 48,91 iken bu oran 2019 yılı verilerinde % 62,86 olarak tespit edilmiştir.  2019 yılı verilerine göre bölge illerinden sadece Bartın ilinde kırsal  nüfus  oranı (56,35) kentsel nüfustan fazladır.  Bölge illerinden kentsel nüfusu en fazla olan il % 77,09 ile Karabük olurken bunu % 61,93 ile Zonguldak, % 43,65 ile Bartın takip etmektedir. İlçeler bazında bakıldığında kentsel nüfus sırasıyla Karabük Merkez, Kozlu, Zonguldak Merkez, Safranbolu ve Ereğli ilçelerinde ön plana çıkarken, kırsal nüfus ise sırasıyla Ovacık, Ulus, Eflani, Kurucaşile ve Çaycuma’da yoğun olarak bulunmaktadır.

2019 yılı verilerine göre bölge nüfusunun yaş dağılımına bakıldığında yaşlı bağımlılık oranı (65+) % 18,76 ile Türkiye ortalaması olan % 13,39’un oldukça üzerindedir. Genç bağımlılık oranında (0-14) ise bölge ortalaması % 24,46 ile Türkiye ortalaması olan % 34,07’nin altında yer almaktadır.

2019 yılı verilerine göre Batı Karadeniz Bölgesi nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye ortalamasının üzerinde bir değere sahiptir. Km2’ye düşen kişi sayısı bakımından Zonguldak 180, Karabük 60 ve Bartın 95 kişi olarak tespit edilmiş olup bu rakamlarla Türkiye’de sırasıyla 10’uncu, 45’inci ve 26’ncı sırada yer almaktadır. 

İdari Yapılanma

2019 yılı TÜİK verilerine göre bölgede toplam 40 belediye, 18 ilçe ve 920 köy bulunmaktadır. Bunların dağılımı ise Zonguldak 25 belediye, 8 ilçe ve 380 köy, Karabük 7 belediye 6 ilçe ve 277 köy, Bartın 8 belediye, 4 ilçe ve 263 köy şeklindedir.

Lokasyon ve Ulaşım

TR81 Batı Karadeniz Bölgesi çok modlu ulaşım ve taşımacılık imkânlarına sahiptir. Bölge Türkiye’nin önemli merkezleri ve metropollerine oldukça yakın bir konumdadır. Bölge merkezinden 350 km yarıçapa sahip bir daire çizildiğinde bu alanda Türkiye nüfusunun yaklaşık % 40’ı yaşamaktadır. Bölge Ankara-İstanbul otoyoluna yaklaşık 100 km mesafededir.

Bölgesel bir havalimanı niteliğinde olan ve Zonguldak’ta bulundan Zonguldak Havalimanı uluslararası havalimanı statüsüne sahip olup dış hatlarda Almanya iç hatlarda İstanbul Havalimanına uçuşlar gerçekleştirilmektedir.

Bölgede demiryolu hattı da bulunmaktadır. Ankara’ya bağlantılı Irmak-Karabük-Zonguldak demiryolu hattı Karabük ve Zonguldak’tan geçmektedir. Ayrıca bölgeyi ve bölge limanlarını Marmara Bölgesine bağlayacak olan toplam uzunluğu 223 km ve 6 istasyon bulunması planlanan Karasu-Akçakoca-Ereğli Limanı-Çaycuma-Bartın Limanı Demiryolu Hattı projesinin etüt proje çalışmaları devam etmektedir.

Bölgede dördü Zonguldak’ta ikisi Bartın’da olmak üzere hâlihazırda toplam 6 adet liman mevcuttur. Bunlar haricinde Zonguldak’ta yapımı devam eden  25 milyon ton/yıl kapasiteye sahip olması hedeflenen Filyos Liman Projesi bulunmaktadır. Filyos Limanı, Filyos Vadisi Projesi kapsamında Zonguldak’ın Çaycuma İlçesi’nde gerçekleştirilecek olan bir projedir. Bölgede yapılacak sanayi yatırımlarında çevreyle uyumlu ve yenilikçi projelerin hayata geçirilmesi için çalışmaların yürütüldüğü Filyos Vadisi Projesi, Batı Karadeniz Bölgesi ve Türkiye için büyük önem arz etmektedir. Filyos Limanı ile birlikte bölgedeki liman sayısı 7’ye yükselecektir.

Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik

Gelişmişlik açısında homojen bir yapıya sahip olmayan Türkiye’de bölge içi ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması açısından illerin ve bölgelerin gelişmişlik düzeylerini analiz etmek ve bu sonuca uygun politikalar üretmek oldukça önemlidir. Gelişmişlik analizi kapsamında Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırmaları (SEGE) bölgesel gelişme politika­larının izleme ve değerlendirme araçlarından birisi olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırmalar ilçe, il ve bölgelerin gelişmişlik düzeylerini ve eğilimlerini tespit ve mukayese etme imkânı tanıyan önemli çalışmalardır. Bu doğrultuda Türkiye’de ilki 2003 yılında yapılmış olan SEGE çalışması 2011 ve 2017 yıllarında yöntem ve değişken setleri geliştirilerek güncellenmiştir.

En son 2017 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen ''İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması” raporuna göreTR81 Batı Karadeniz Bölgesi 26 bölge arasında 12’nci sıradadır. 81 il arasında Karabük 22. sırada, Zonguldak 28. sırada ve Bartın 46. sırada yer almaktadır.

Bu çalışmada bölgesel kapasite ve potansiyel ile bireysel refah arasında denge kurularak seçilen 52 adet değişken ile yapılan analiz neticesinde, illerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması endeks değerlerinin doğal kırınımları esas alınarak 6 kademe belirlenmiştir. Kademeler 1’den 6’ya kadar olup en çok gelişmiş iller 1. kademe en az gelişmiş iller ise 6. kademede yer almaktadır. TR 81 Bölgesinde yer alan illerimizden Zonguldak 3. Karabük 2. ve Bartın 4.  kademede yer almaktadır.

İl SEGE-2017 Gelişmişlik Kademeleri Haritası

 

SEGE-2017 çalışmasında ayrıca demografi, istihdam, eğitim, sağlık, rekabetçilik, mali ve yaşam kalitesi olmak üzere 7 boyutta toplam 32 değişken kullanılarak ilçelerin de göreceli sıralamaları ve kademeleri belirlenmiştir. 8’i Zonguldak, 6’sı Karabük ve 4’ü Bartın’da olmak üzere 18 ilçesi bulunan TR81 Batı Karadeniz Bölgesinde 1 tane birinci kademe, 4 tane ikinci kademe, 5 tane üçüncü kademe, 5 tane dördüncü kademe, 3 tane beşinci kademe ilçe bulunduğu görülmektedir.

2017 SEGE Batı Karadeniz Bölgesi İlçe Kademelenmesi

 

Eğitim ve Sağlık

İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (SEGE-2017) çalışması sonuçlarına göre TR81 Batı Karadeniz Bölgesinde Zonguldak, Karabük ve Bartın eğitimde sırasıyla 48, 19 ve 39’uncu, sağlıkta ise 24, 22 ve 41’inci sırada yer almıştır.

Karabük eğitimde YGS ortalama başarı puanı (218,4) ve genel ortaöğretim okullaşma oranı değişkenlerinde (yüzde 92,6) Türkiye ortalamalarının çok üzerinde değerlere sahiptir. Bartın ise mesleki ve teknik liseler okullaşma oranında yüzde 57,2’lik derecesiyle ikinci sıradadır. Bu değişkende Türkiye ortalaması yüzde 44’tür.

Sağlıkta ise TÜİK 2018 yılı verilerine göre yüzbin kişi başına toplam hastane yatak sayısında Zonguldak ve Karabük Türkiye ortalamasından daha iyi bir durumdayken Bartın Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır. Bu alanda bölgede en iyi orana Zonguldak ili sahiptir.  

Bölgede üç üniversite bulunmaktadır.  1992 yılında kurulan Bülent Ecevit Üniversitesi, 2007 yılında kurulan Karabük Üniversitesi ve son olarak 2008 yılında kurulan Bartın Üniversitesi ile birlikte bölgedeki toplam öğrenci sayısı 100 binin üzerine çıkmıştır.

Sektörel Yapılanma

Batı Karadeniz Bölgesi, madencilik faaliyetleri ve buna bağlı olarak gelişim gösteren demir-çelik endüstrisi ile varlığını sürdürmüş, bu özelliği ile gelişerek büyümüş bir bölgedir. 1940’lı yıllardan itibaren madencilik sektörü ile demir çelik sektörü, bölgenin kalkınmasını sağlayan ve en fazla istihdam olanağı sunan sektörleri olmuştur. 1990’lı yıllarla birlikte bölgenin bağımlı sektörel yapısı ve hâkim sektörlerde yaşanmaya başlayan daralma ile birlikte istihdam ve bölgesel kalkınmada sorunlar yaşanmaya başlamıştır.

Bölgedeki sanayi faaliyetleri günümüz itibariyle hala ağırlıklı olarak madencilik ve demir-çelik endüstrisine dayanmakla birlikte zaman içerisinde madencilikte yaşanan sıkıntılar nedeniyle bu sektörde istihdam oranlarında düşüş yaşanmaya başlanmıştır. Madencilik sektöründe yaşanan durgunluğun aksine, demir-çelik ve buna bağlı yan sanayi ürünleri sektörünün bölge ekonomisi içindeki payı giderek artmaktadır. Son yıllarda daha hızlı gelişim gösteren bu sektör bölge için büyük bir umut teşkil eder hale gelmektedir. TR81 bölgesinin ihracat rakamlarındaki sektörel yapılanmaya bakıldığında en büyük oranı çelik ihracatının oluşturduğu görülmektedir. Baskın olan bu iki sektör haricinde mobilya ve orman ürünleri ile enerji sektörlerinin de bölge ekonomisi içindeki payları artmaya başlamıştır.

TÜİK verilerine göre, 2018 yılı içerisinde TR81 Bölgesinde sektörlerin GSYH'daki payları tarım (%6), sanayi (%38,6) ve hizmet sektörü (%47,2) olarak belirlenmiştir. Batı Karadeniz Bölgesi ekonomisinde tarımsal faaliyetler önemi görece olarak düşüktür. Tarımsal faaliyetlerin az olmasında bölgenin makineli tarıma elverişli olmayan topoğrafik yapısı ve zaten kısıtlı olan tarım arazilerinin parçalı ve dağınık yapıda olması etkindir. Mevcutta kısıtlı alanlarda yapılan tarım ve hayvancılık faaliyetleri de küçük hacimli işletmeler boyutunda sürdürüldüğünden bölgeye yeterli ekonomik gelir sağlamamaktadır. Aynı yıl ekonomik faaliyet göre istihdam edilenlerin sektörel dağılımı ise tarım (%32), sanayi (%23,1) ve hizmet (%44,9) olarak tespit edilmiştir.

Bölgede önemli sektörlerden bir diğeri de turizm sektörüdür. %63’ünü orman ve fundalık alanların oluşturduğu bölge, kırsal kalkınmaya da destek olabilecek doğa turizmine elverişli pek çok değeri bünyesinde barındırmaktadır. Küre Dağları Milli Parkı ve Yenice Ormanları bu değerlerden en fazla bilinenleridir. Bölge, doğa turizminin yanı sıra kültür-tarih-kongre ve kıyı turizmi için de elverişlidir. UNESCO tarafından “Dünya Miras Kenti” unvanı verilen Safranbolu ve Dünya Mirası Geçici Listesine eklenen Amasra Kalesi turizm açısından marka değeri taşımaktadır.  Son yıllarda endüstriyel miras ögeleri ve doğa turizmine yönelik yatırımlarıyla da Zonguldak turizmde önemini arttırmıştır. Türkiye’nin ilk ve tek maden müzesi de Zonguldak’ta bulunmaktadır.

Bölgeye gelen yerli ve yabancı turist sayısı incelendiğinde 2000 yılında 227 bin mertebesinde olan turist sayısı 2018 yılında 751 bine kadar yükselmiştir. Toplam turist sayısında yabancı turist oranı %3 ila %13 arasında değişim göstermektedir. Yabancı turistlerin yaklaşık % 80-85'i Safranbolu'ya ziyaret gerçekleştirmektedir. 

2019 yılına geldiğimizde bölge genelinde rekabet gücü yüksek ve gelişme potansiyeli olan sektörlerin başında aşağıdaki sektörleri saymak mümkündür;

·         Turizm

·         Makine İmalat

·         Demir-Çelik

·         Yapı Malzemeleri

·         Mobilya ve Orman Ürünleri

·         Maden ve Enerji

 

Dış Ticaret

2018 TÜİK verilerine göre TR81 Batı Karadeniz Bölgesinin (Zonguldak, Karabük, Bartın) toplam dış ticareti 3,1 milyar dolar mertebesindedir. Zonguldak, Karabük ve Bartın illerinde 903.989.288 Dolar ihracat gerçekleştirilirken bölge genelinde yapılan ithalat 2.196.939.253 Dolardır. Bu rakamların iller bazında dağılımına bakılırsa en fazla ihracatın Zonguldak, Karabük ve Bartın’da sırasıyla; 504 milyon dolar, 365 milyon dolar ve 33 milyon dolar şeklinde, en fazla ithalatın ise Zonguldak, Karabük ve Bartın’da sırasıyla 1,3 milyar dolar, 849 milyon dolar ve 13 milyon dolar şeklinde gerçekleştiği görülmektedir.

Batı Karadeniz Bölgesinin son 10 yıllık dış ticaret verilerine bakıldığında bölge, ülke ithalatının yaklaşık % 0,70’ini gerçekleştirmektedir. Bölgenin ithalatında öne çıkan sektörler madencilik ve taş ocakçılığı, imalat, toptan ve perakende ticarettir. Bölgenin ülke ihracatındaki payı ise % 0,40 seviyesindedir. Bölgenin ihracatında öne çıkan sektörler imalat, madencilik ve taş ocakçılığı ile tarım ve ormancılıktır.

İklim

Zonguldak ili ılıman Karadeniz ikliminin etkisi altındadır ve kurak mevsime rastlanılmamaktadır. Her mevsim yağışlı olmakla birlikte en fazla yağış sonbahar ve kış aylarında görülür. Denizden iç kesimlere doğru gidildikçe, iklim biraz daha sertleşir, yağış azalır. Aylık ortalama sıcaklık 6 ile 22 derece arasında değişmekte olup yılın 145 günü yağışlı geçmektedir.

Karabük, kıyıdan içeride kaldığı için, Karadeniz’in nemli havasından yeterince yararlanamamakta, karasal iklimin özellikleri daha ağır basmaktadır. Karadeniz ikliminden karasal ilkime geçiş sahasındaki Karabük’te geçiş tipi iklim etkili olmaktadır. Aylık ortalama sıcaklık 2,9 ile 24 derece arasında değişmekte olup yılın 112 günü yağışlı geçmektedir.

Bartın ilinde yazlar sıcak, kışlar serin geçerken kentte ılıman deniz iklimi (Karadeniz iklimi) hâkimdir. Denize yakınlığı ve dağ sıralarının kıyıya paralel oluşu, genellikle kıyı şeridi üzerinde sıcaklık farklarının azalmasına, nemin artmasına neden olmaktadır. Aylık ortalama sıcaklık 4,1 ile 22,1 derece arasında değişmekte olup yılın 139 günü yağışlı geçmektedir.

Facebook'ta
Takip Et
İnstagram'da
Takip Et
Twitter'da
Takip Et
Youtube'da
Takip Et
Linkedin'de
Takip Et