Yazı Boyutu

 

ZONGULDAK

 

GENEL BİLGİLER:

 

 

Zonguldak, Batı Karadeniz Bölgesi’nde, Karadeniz’e batı ve kuzeyden kıyısı olan bir ildir. 3.304 kilometrekarelik yüzölçümüyle Türkiye topraklarının binde altısını kaplayan ilin nüfusu 2013 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre Zonguldak 601.567’dir. Karadeniz kıyılarından başlayan il toprakları, kuzeydoğuda Bartın, doğuda Karabük, batıda Düzce, güneyde Bolu illeriyle çevrilidir.

Tarihte Anadolu’da yaşayan hemen hemen tüm kavimlere ev sahipliği yapan bölge, 1460 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Amasra’yı almasıyla birlikte Osmanlıların eline geçmiştir. 1829 yılında taşkömürünün bulunmasıyla önem kazanan yörede ilk kömür ocakları 1848’de kurulmuştur. Zonguldak, 1 Nisan 1924 tarihinde, Cumhuriyet sonrası kurulan ilk il olma unvanını kazanmıştır.

 

      

 

Taşkömürü madenciliği ve civarında oluşturulan demir-çelik endüstrisi, termik santral gibi ağır sanayi tesisleriyle ülkemizin can damarı durumunda olan Zonguldak, yakın dönemde orta ve büyük ölçekli imalat sanayi işyerleri ve buralarda çalışanların ekonomik faaliyet kollarına katılımlarıyla önemli bir sanayi kenti kimliği taşımaktadır.

Tipik Karadeniz iklim koşullarına sahip olan Zonguldak’ta,  deniz- kum- güneş üçgenine dayalı turizm çok fazla etkin olmasa da, ilin tamamına hâkim orman dokusu, çok sayıda doğal mağara, yaylalar ve özellikle su - yeşil kombinasyonunun oluşturduğu doğa harikaları, Zonguldak’ı doğaseverlerin gözünde önemli bir çekim odağı kılmaktadır.

 

 

EĞİTİM:

 

Batı Karadeniz Bölgesi illeri net okullaşma oranı açısından Türkiye ortalamasının üzerindedir. 2013 TÜİK verilerine göre bölge genelinde kadın ve erkek okullaşma oranları arasında ciddi bir fark bulunmamaktadır. 2013 TÜİK verilerine göre Zonguldak’ta okuma yazma bilmeyen nüfus oranı %6 civarındadır. Okul mezuniyet oranlarına bakıldığında en fazla değeri ilkokul ve ilköğretim okulu mezunlarının aldığı görülmektedir. Yüksek lisans ve doktora mezunları oldukça azdır. Kadın okuryazarlığı ile kadınların bir okuldan mezun olma oranları ise erkeklere göre daha düşüktür.

 

 

                              

 

 

     

 

 

 

 

 

 

 

             

Okul, öğretmen ve derslik başına düşen öğrenci sayıları bakımından bölge illerinde gözlenen sayılar Türkiye genelinin altındadır ancak önceki yıllara oranla bir artış yaşanmıştır. Zonguldak mesleki ve teknik ortaöğretim konusunda diğer illere göre daha avantajlı durumdadır.2013 TÜİK verilerine göre hazırlanan Yıllara Göre Yaygın Eğitim Kurumları tablosuna göre, 1992 yılında kurulan Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesinde toplam 20.755 öğrenci ve 1014 tane öğretim elemanı bulunmaktadır. Üniversite bünyesinde, 6 meslek yüksekokulu ve 14 adet araştırma merkezi yer almaktadır. 

 

 

 

 

                                  

SAĞLIK:

 

Batı Karadeniz Bölgesinde, 4’ü özel, 17’si kamu olmak üzere toplam 21 hastane bulunmaktadır. Mevcut dört özel hastaneden üçü Zonguldak sınırları içerisindedir. Bunlardan ikisi Ereğli’de, biri ise Zonguldak merkezde yer almaktadır. Merkez, Ereğli, Devrek ve Çaycuma İlçelerinde 4 adet hastane projesi bulunmaktadır. Merkez ilçede bir adet Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi 2013 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Bölgedeki tek üniversite hastanesi Zonguldak’ta bulunan Bülent Ecevit Üniversitesi Eğitim ve Araştırma hastanesi iken 07.01.2013 tarihinde Karabük Devlet Hastanesi Karabük Üniversitesi ile bir protokol yaparak Karabük Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi kimliğini almıştır ve bölgede üniversite hastanesi sayısı ikiye çıkmıştır.

 

Aile Hekimliği, uygulamasının uygulanmaya başlandığı Zonguldak’ta 2 adet Ana çocuk sağlığı ve aile planlaması birimi bulunmaktadır. Ayrıca 104 adet sağlık evi bulunmaktadır.

 

 

Batı Karadeniz Bölgesinde bin kişi başına düşen hekim sayısı 1,57’dir. Bölge genelinin ortalaması Türkiye ortalamasının altında iken, Zonguldak ülke ortalamasının üzerindedir. Bölge illeri arasında bu konuda ciddi farklılıklar bulunmaktadır. 

 

 

 

 

YERALTI KAYNAKLARI:

 

Yer altı kaynakları açısından zengin olan Zonguldak’ta bulunan kaynakların en önemlileri, taş kömürü, boksit, manganez, barit, dolomit, fosfat, kuvarsit, kuvars kumu ve şifertondur. Bu madenlerin yanı sıra il kuvarsit ve kuvars kumu bakımından da önemli potansiyellere sahiptir.

Metalik madenler bakımından ildeki en önemli maden boksittir. Boksit yatak ve zuhurları özellikle merkez ilçede yoğunlaşmıştır. Merkez ilçeye bağlı Kokaksu’da (Hayatköy) 2012 yılında 21.535 ton boksit üretimi gerçekleştirilmiştir.

Boksit haricinde önemli miktarda kuvars kumu rezervi de bulunmaktadır. Zonguldak İlinde belirtilen madenler haricinde jeotermal kaynaklar da bulunmaktadır. Merkez ilçeye bağlı Kokaksu civarında 27 °C sıcaklık ve 6,5 lt/sn debili ve Kozlu ilçesinde 29,5 °C sıcaklık ve 23 lt/sn debili jeotermal kaynaklar mevcuttur. 

 

Zonguldak  Maden Rezervleri

CİNSİ(TON)

ZONGULDAK

TR81

Kuvars kumu

1.852.190.630

1.859.653.130

Kuvarsit

900.000.000

1.046.792.600

Taş kömürü

906.506.340

1.313.515.867

Dolomit

393.750.000  

639.405.000

Feldspat

 -

223.250.000

Şiferton

69.309.245

134.308.102

Fosfat

47.006.000

47.006.000

Boksit

9.336.250

9.336.250

Manganez

47.700

47.700

Bentonit

-

40.000

Traverten

-

7.362.700 mᶾ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kaynak: MTA, 2010, TTK, 2013

 

 

 

 

 

ULAŞIM:

 

Bölgelerin temel altyapı imkânlarına sahip olması rekabet edebilirlik için gerekli olan ortamın mevcudiyeti açısından önemlidir. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu Derneği (URAK) ve Deloitte tarafından 2010 yılında hazırlanan İller arası Rekabetçilik Endeksi’ne göre Zonguldak ilinin endeksleri ve sıralamadaki yeri yıllar itibariyle devamlı olarak yükselmiştir. Bunun önde gelen nedenlerinden biri demiryolu ağına bağlı Zonguldak Havaalanı’nın  dış hat uçak seferleri ile erişilebilir olmasıdır (URAK 2010). 

 

 

Erişilebilirlik Açısından Zonguldak

 

2009-2010

2008-2009

2007-2008

İL

Endeks Değeri

Sıra

Endeks Değeri

Sıra

Endeks Değeri

Sıra

ZONGULDAK

60,59

9

50,86

15

38,08

29

TÜRKİYE ORTALAMASI

35,45

 

34,61

 

33,87

 

Kaynak: URAK 2010

 

 

·       Karayolu ve Demiryolu

 

Batı Karadeniz Bölgesi genelinde ulaşım altyapısı kara yolu ağırlıklıdır. Zonguldak’ta demir yolu ağının bulunması bir avantaj olmakla birlikte özellikle yolcu taşımacılığı için sınırlı bir hizmet vermektedir. Bölgede otoyol bulunmamaktadır ancak Zonguldak Ankara-İstanbul otoyoluna 111 km mesafededir.

Karayolu ağı iyileştirme çalışmaları kapsamında Zonguldak-Ereğli, Zonguldak-Yeniçağa, Zonguldak-Kilimli, arasındaki kesimlerde bölünmüş yol çalışmaları devam etmektedir. Kilimli-Saltukova, Zonguldak-Kozlu kesimleri arasında ihale edilecek bölünmüş yol projeleri bulunmaktadır.

Karadeniz Sahil Yolu Projesi kapsamında bölgedeki çalışmalar halen devam etmektedir. Hopa’dan başlayıp Sinop’a kadar çalışmaların büyük ölçüde tamamlandığı hat Kurucaşile, Bartın, Filyos, Zonguldak ve Ereğli istikametinden geçerek üçüncü boğaz köprüsüne ulaşacaktır. Bu doğrultuda yapımına başlanan tüneller arasında Zonguldak-Filyos arasındaki Mithatpaşa tünelleri de yer almaktadır. Mithatpaşa tünellerinin Zonguldak’ı Kilimli sahil yoluyla Filyos’a bağlayarak Zonguldak şehir merkezinden geçen trafiği % 25 oranında azaltması, seyahat süresini ise 30 dakikadan 5 dakikaya indirmesi planlanmaktadır. 

 

·       Denizyolu ve Limanlar

 

Bölge denizyolu taşımacılığı açısından önemli bir potansiyele sahip olmasına rağmen yolcu taşımacılığı yok denecek seviyededir. Batı Karadeniz Bölgesi’nde 6 adet liman bulunmaktadır. Bu limanların dördü Zonguldak sınırları içerisinde yer almaktadır. Ayrıca Zonguldak’ta yapılacak olan iki adet ilave liman projesi bulunmaktadır. Bunlardan biri Alaplı’da yapılması planlanan Alaplı Limanı ve diğeri Çaycuma’da yapılması planlanan 25 milyon ton kapasiteli Filyos Limanı’dır.  Ayrıca mevcut tesislere yapılacak ilave yatırımlar arasında Bartın Limanı’nın Ro-Ro ve konteyner taşımacılığına uygun hale getirilmesi çalışmaları da bulunmaktadır.

15 Ocak 2014 tarih ve 28883 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2014 Yılı Yatırım Programı listesinde; 2013-2017 yılları arasında planlanan Filyos Limanı altyapı inşaatı için 810 milyon TL’lik proje tutarının 140,6 milyon TL’sinin, 2013-2016 yılları arasında planlanan Filyos Endüstri Bölgesi etüt işleri için öngörülen 2 milyon TL’lik proje tutarının 1,5 milyon TL’sinin 2014 yılı bütçe programında yer aldığı görülmektedir. İlgili karar gereğince yatırımlara 2014 yılı içerisinde başlanacaktır. Türkiye’nin en önemli 5 yatırımından biri olacak Filyos Limanı’nın altyapı yapım işi 19 Mart 2014 günü Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü’nde açık ihale usulüyle gerçekleştirilmiştir. 

 

·       Havayolu ve Havalimanı

 

Batı Karadeniz Bölgesindeki tek havaalanı Zonguldak’ın Çaycuma İlçesi’nde bulunan Zonguldak Havaalanı’dır. Askeri bir havaalanı olarak ikinci dünya savaşı esnasında inşa edilen Zonguldak Havaalanında 1999 yılında yeni bina ve çevre düzenlemesi çalışmaları yapılmıştır. Zonguldak’ın Çaycuma ilçesi sınırları içerisinde bulunan 500.000 yolcu/yıl kapasiteli Zonguldak Havaalanı ihale aşamasında olan Filyos Limanı’na 5 km, Zonguldak kent merkezine 55 km uzaklıktadır.

İç hatlarda belirli dönemlerde açılan uçuşlarda yeterli yolcu kapasitesine ulaşılamadığı için uçuşlar iç hatlara kapatılmış olup günümüzde dış hatlarda Almanya uçuşları halen devam etmektedir.

 

EKONOMİK YAPI:

 

 

  • İstihdam

 

Mevsimsellikten arındırılmış seriler itibarıyla Ocak 2013’de Zonguldak’ta kayıtlı istihdam 116 bin 268 kişi, kişidir. Mevsimsellikten arındırılmış seriler itibarıyla Ocak 2013’de Zonguldak’ta sigortalı ücretli çalışan sayısı (4/a) 79 bin 805 kişidir. Bir önceki yılın aynı dönemine göre kayıtlı ücretli istihdamı Zonguldak’ta yüzde 1,1 artış göstermiştir.

Ocak 2013 dönemi itibariyle Zonguldak’ta kamu çalışanı sayısı (4/c)  geçen senenin aynı dönemine göre 359 kişi artarak 21 bin 398 kişi olmuştur.

Zonguldak ili kamu çalışanı sayısında Mart 2009’da 100 olan endeks değeri Ocak 2013’te 111,7 olarak gerçekleşmiştir. SGK’dan alınan verilere göre Zonguldak’ta kamu istihdamı Mart 2009-Ağustos 2011 arasında 95-100 bandı arasında kalmış,  Ağustos-Eylül 2011 aylarında artarak110 bandına yaklaşmış ve birkaç ay sonra bu bandı da aşmıştır.

Zonguldak kadın istihdamında yüzde 9,7’lik artış oranı gerçekleşmiştir. Söz konusu dönem itibariyle Bartın ve Karabük Türkiye ortalaması olan yüzde 11.5’in üzerinde bir atış oranı yakalamışlardır. 

Sigortalı Ücretli Çalışan Sayısı bakımından istihdam edilen kadınların ilin toplam istihdamı içindeki payı Zonguldak’ta yüzde 18,2 olarak gerçekleşmiştir. Mevsimsellikten arındırılmış haliyle kadın istihdamının Zonguldak’ta Ekim 2008-Ocak 2013 arasında 140 bandına yaklaştığı görülmektedir.

Kadın İstihdamında Ekim 2008’de 100 olan endeks değeri Ocak 2013’de Zonguldak’ta 139,3 olarak gerçekleşmiştir. Diğer bir ifadeyle baz dönem olarak alınan Ekim 2008’den bu yana endeks değerini 39,3 puan artırmıştır.

 

 

  • Madencilik

 

Bölgede kömür madenciliği üzerine çalışılan esas il Zonguldak’tır.  İlde 54 adet işletme kömür çıkarımı gerçekleştirmektedir. Kömür çıkarımını gerçekleştiren aktörlerin başında TTK gelmektedir. Kuruma bağlı olarak rodövans usulü çalışan işletme sayısı 20’dir. Zonguldak’ta kömür madenciliği haricinde kuvars kumu ve boksit üretimi gerçekleştiren birer firma da mevcuttur ancak bu iki işletmenin toplam kayıtlı çalışan yalnızca 32’dir.

 

 

Zonguldak’ta Madencilik Faaliyetinde Bulunan İşletmeler

 

ZONGULDAK

TR81

 

İşletme

İstihdam

İşletme

İstihdam

 

 

 

 

 

Kömür

54

14.878

57

16.279

Mermer

-

-

12

181

Kırma/ Doğal Taş

-

-

13

316

Kuvars Kumu

1

30

1

30

Dolomit

 

1

69

Boksit

1

2

1

2

Kaynak: Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlükleri, 2013

 

Zonguldak havzası, ülkenin taş kömürü rezervlerini bünyesinde barındırmaktadır. Bugüne kadar yapılmış olan çalışmalarda, havzanın -1200 m derinliğe kadar tespit edilen toplam jeolojik rezervinin 1,31 milyar ton olduğu ve bunun % 39’unun da (yaklaşık 514 Milyon ton) görünür rezerv olduğu tespit edilmiştir. 

 

     

 

 

Zonguldak havzasında koklaşabilir kömür rezervleri Kozlu, Üzülmez ve Karadon bölgelerinde bulunmaktadır. Koklaşabilir taş kömürü rezervlerinin toplam rezervlere oranı yaklaşık olarak % 67’dir. Armutçuk bölgesinde yer alan rezervler; yarı-koklaşma özelliği, yüksek ısıl değer ve düşük bünye külü içeriği ile hem koklaşabilir kömürlerle harmanlanarak hem de pulverize kömür enjeksiyonu (PCI) olarak demir-

çelik fabrikalarında kullanıma uygun niteliktedir.

2008 yılındaki madencilik ürünleri ihracat ve ithalat rakamlarını gösteren aşağıdaki tablo incelendiğinde; bölge içinde ithalat ve ihracatta en büyük paya sahip ilin Zonguldak olduğu ortaya çıkmaktadır. Bölgenin, Türkiye’nin madencilik ürünleri ihracatındaki payı % 1’in altındayken, madencilik ürünleri ithalatındaki payı % 3’ün üzerindedir. Bunun yanı sıra, bölgede madencilik ürünleri için ihracatın ithalatı karşılama oranının yaklaşık % 2 olduğu görülmektedir.

 

 

Madencilik Dış Ticareti (Bin TL)

 

ZONGULDAK

KARABÜK

BARTIN

TR81

TÜRKİYE

TR81/

TÜRKİYE

İhracat

249

31

0

280

2.805.449

%0,01

İthalat

1.091.540

153.590

1.141

1.246.271

37.331.370

%3,34

Kaynak: TÜİK,

 

 

 

Türkiye Taş Kömürü Kurumu

Türkiye’de taş kömürü üretimi, rezervlerin tamamına sahip olan Zonguldak Havzasında Türkiye Taş kömürü Kurumu (TTK) tarafından yapılmaktadır. Havzada derin yer altı kömür madenciliği yapılmaktadır. Ancak havzanın karmaşık jeolojik yapısı, üretimde tam mekanizasyona gidilmesine engel olduğundan üretim insan gücüne dayalı biçimde yani emek yoğun olarak gerçekleştirilmektedir.

 

Kurulduğu günden bugüne kadar bölge ekonomisi üzerinde büyük etkisi olan Türkiye Taş Kömürü Kurumu’nun aynı zamanda bölge içi mülkiyet yapısı üzerindeki etkisi de büyüktür. Zonguldak İli sınırlarındaki taş kömürü havza sınırları 14.04.2000 tarih ve 2000/525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 3000 km2 denizde, 3885 km2 karada olmak üzere toplam 6885 km2 olarak düzenlenmiştir.

 

 

Kaynak: TTK, 2013

 

 

  • Tarım

Zonguldak çok engebeli bir arazi yapısına sahiptir. İlin % 56’sı dağlarla, % 31’i platolarla ve 13’ü ovalarla kaplıdır. Tarım arazisi niteliği gösteren alan ise %28’lik bir orana sahiptir. Bölgenin diğer illeri ile karşılaştırıldığında  en fazla meyve alanına sahip olan ildir.  

 

 

 

Bitkisel üretim; tahıl, meyvecilik ve son yıllarda sebzecilik üzerinde yoğunlaşmaktadır. İlde üretilen tahıllara bakıldığında, en geniş ekiliş alanına sahip ürünün mısır olduğu görülmektedir. Buğday ise mısırdan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Üretim miktarının en fazla olduğu ürün buğday olarak görülmektedir. En fazla verim sağlanan ürün ise yoncadır.

İlde meyve üretiminde öne çıkan ürün fındıktır. Özellikle Alaplı ilçesi fındık üretiminde büyük paya sahiptir. Üretim alanı ve üretim miktarında fındık ilk sırada yer alırken, en verimli ürünün elma olduğu görülmektedir. Fındık ve çilek yetiştiriciliğinin tamamına yakını Ereğli ve Alaplı İlçelerinde yapılmaktadır. Yine bölgeye has bir çeşit olan Osmanlı Çileğinin yetiştiriciliği de bu bölgede yoğunlaşmaktadır. Ceviz, elma, armut, erik ve kiraz yetiştiriciliği en fazla Çaycuma, Devrek, Gökçebey ilçelerinde yapılmaktadır. Ceviz, bölge için önem arz eden bir meyve çeşididir. Bölge, kivi meyvesinin yetiştirilmesi için gerekli olan iklim şartları göz önüne alındığında potansiyel arz etmektedir.

Sebzecilik faaliyetlerinde en çok fasulye, lahana ve ıspanak yetiştirildiği görülmektedir. Ekilen ürünlerden elde edilen verim bağlamında ise domatesin ön plana çıktığı görülmektedir.

Kdz. Ereğli ve Alaplı ilçelerinde yaklaşık 1212 çiftçi 38600ha alanda organik tarım yapmaktadır. Bunun yanında Gökçebey; Bodaç, Namazgâh- Hacı Musa hattı, Devrek; Dirgine Vadisi ve Ereğli Gülüç Vadisi organik tarım için uygun alanlar oluşturacağı tahmin edilmektedir. İlde organik tarım potansiyeli olan ürünler arasında başta fındık olmak üzere elma, ceviz, kestane, kivi ve hayvansal üretim kolu olarak da arıcılık yer almaktadır. Sayılan ürünlerin yanı sıra Ereğli ve Alaplı İlçelerinin iklim ve toprak özellikleri, kilosu 500-2000 euro arasında alıcı bulunan trüf mantarı için uygundur.

 

Bölge genelinde bitkisel üretimde olduğu gibi hayvansal üretimde de coğrafi ve yerel şartlardan doğan kısıtlar söz konusudur.

Bölgede en çok kanatlı hayvan bulunmaktadır. Kanatlı hayvan yetiştiriciliği son yıllarda önem kazanmaya başlamıştır. Özellikle 2000 yılından itibaren broiler yetiştiriciliğinde önemli bir artış olmuştur. Büyük şirketlerle yapılan sözleşmeli çiftçilik modeli broiler yetiştiriciliği önemli bir istihdam alanı ve gelir kaynağı oluşturmuştur. Zonguldak’ın ilçeleri olan Gökçebey, Devrek, Çaycuma’da kanatlı hayvan yetiştiriciliği gelişmiştir.

Zonguldak İli Hayvan Varlığı Dağılımları

 

Büyükbaş

Küçük Baş

Kanatlı

Arı

Zonguldak

66.400

17.950

3.250.000

29.400

TR81

168.682

38.966

4.794.060

73943

aynak: Zonguldak İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri, 2012

 

Zonguldak’ta balıkçılık faaliyetleri nispeten gelişmiştir. Ayrıca ilde arıcılık faaliyetleri de mevcuttur. Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğünce Bartın, Karabük ve Ereğli’de bal ormanları oluşturulmaktadır. Mevcut bal ormanlarının yanı sıra her sene 50 hektarlık bir alanda bal ormanı çalışmasının yapılması kurumun faaliyetleri arasında yer almaktadır.  

Zonguldak ili %52’lik orman örtüsü, 60 bin kovan varlığı ve 600 ton civarında bal üretimi ile birçok ilden ileridir. Mevcut bitki örtüsü içerisinde bulunan defne, ıhlamur, böğürtlen, ormangülü, meşe, akasya ve yoğun miktardaki kestane ağacının varlığı sayesinde üretilen balın Türkiye genelinde üretilen ballar içerisinde antibiyotik ve antioksidan özelliği yönünden en değerli bal olduğu tespit edilmiştir. Ana arı, arı sütü, polen, propolis üretimi ile Türkiye’de ilk defa 2013 yılında arı zehri üretiminin yapıldığı bölgede özellikle Devrek- Ereğli İlçeleri arasında yer alan köyler ve Alaplı ilçesi arıcılık ve organik bal üretiminin en verimli yapılabileceği alanlardır.  

Arı yetiştiricilerinin bilinçlendirilmesi için kurulmuş olan  “Uygulamalı Eğitim Merkezi” bulunmaktadır.

 

 

 

  • Turizm

Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren bir sanayi kenti olarak anılan Zonguldak’ta turizm bugüne kadar geri planda kalmıştır. Turizmin geri planda kalmasının nedeni herhangi bir potansiyele sahip olunmaması değil, sahip olunanların değerlendirilememesi ve altyapı-hizmet eksiklikleridir. Zonguldak, 1978 yılından beri her iki yılda bir düzenlenen Türkiye Kömür Kongresi’ne ev sahipliği yapmaktadır. Zonguldak’ta kongre turizmi kapsamında yıllardır süren çalışmalar olmasına rağmen il, turizm yatırımlarında etkili olamamıştır.

 

  Mağaralar açısından oldukça zengin olan Zonguldak’ta mağaracılık faaliyetleri Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca ilk kez 1988 yılında başlatılmış ve yedi mağara kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. 1994 yılında İl Turizm Müdürlüğü’nün girişimleriyle toplam on dokuz mağaranın jeolojik etütleri yapılmış, bunlardan Gökgöl Mağarası turizm amaçlı olarak ziyarete açılmış, Kdz. Ereğli’deki “Cehennemağzı Mağaraları” İl Turizm Müdürlüğü’nün önerisiyle 1996 yılında Bakanlıkça “İnanç Turizmi Projesi” kapsamına alınmıştır.

 

Not: Zonguldak İli Turizmi hakkında daha detaylı bilgiye "http://turizmbolgesi.com" adresinden ulaşılabilir. 

 

 

 

  • Dış Ticaret

 

İthalat

Batı Karadeniz Bölgesi ülke ithalatının yaklaşık %1’ini gerçekleştirmektedir.  2002 yılından 2012 yılına kadar geçen 10 yıllık süreçte bölge payı %0,74 ila %1,35 arasında değişmiştir.

Bölgede en fazla ithalatı Zonguldak İli gerçekleştirmektedir. 2008 yılına kadar bölge ithalatının yaklaşık %90’lık kısmını tek başına yapan il, 2012 yılı itibariyle bölgede gerçekleştirilen 1 Milyon 754 Bin ABD Doları ihracatın yaklaşık %72’si gerçekleştirmiştir. Zonguldak ilinde 2011 yılı verilerine göre 93 adet ithalatçı firma bulunmaktadır. İthalatçı firma başına 16 Milyon 538 Bin ABD Doları ithalat yapılmıştır. Yine aynı dönemde kişi başına ithalat ise 2.512 ABD Doları’dır.

Batı Karadeniz Bölgesi genelinde ithal edilen ürünlerin sektörel dağılımları incelendiğinde yaklaşık %63’lük payıyla en fazla madencilik ve taş ocaklığı sektöründe ürün ithal edildiği görünmektedir.  İlgili sektörü %30,61’lik payı ile imalat sektörü ve %6’lık payıyla toptan ve perakende ticaret takip etmiştir.

 

 

İhracat

Batı Karadeniz Bölgesinin ihracatına yön veren il Zonguldak’tır. Grafikte görüldüğü üzere 2009 yılına kadar bölge ihracatı Zonguldak ilinin ihracatına paralel şekilde bir performans sergilemiştir. Son yıllarda ise Karabük İlinin yükselen performansıyla birlikte bölge ihracatı da farklı bir eğim kazanmıştır. 2012 yılı verilerine göre Karabük İli bölge ihracatını %33’lük kısmını oluşturmaktadır. Bartın İlinin bölge payı yıllar itibariyle değişse de genellikle %3 seviyesinde kalmıştır.

Bölge ihracatına yön veren sektörler incelendiğinde Zonguldak ilinin ihracatına yön veren çelik sektörünün baskın olduğu anlaşılmaktadır. 2012 yılında bölge ihracatının yaklaşık %70’ini çelik ihracatı oluşturmaktadır. Bu sektörü %9’luk payı ile çimento cam seramik ve toprak ürünleri sektörü takip etmektedir. Diğer sektörlerin payları nispeten daha az yer kaplamaktadır. 2011 yılı incelendiğinde sıralamada ciddi bir değişiklik olmadığı ancak çelik sektörünün ihracat payının yaklaşık %79 seviyesinde olduğu görünmektedir.

Zonguldak, bölgede en fazla ihracat yapan ildir. 2008 yılı itibariyle kendi rekorunu kıran il, takip eden yıllarda aynı performansı sergileyememiş ve düşüşler yaşamıştır. 2012 yılı itibariyle yaklaşık 320 Milyon ABD Doları seviyesinde ihracat gerçekleştirerek bölge ihracatının %68’ini oluşturmuştur. Zonguldak İlinde 2011 yılı verilerine göre 61 adet kayıtlı ihracatçı firma bulunmaktadır. İhracatçı firma başına yaklaşık 7 Milyon 500 Bin ABD Doları ihracat yapılmaktadır. Kişi başına düşen 711 ABD Doları ihracat ortalamasıyla il, Türkiye’deki iller sıralamasında 24. sırada bulunmaktadır.

 

 

Zonguldak İlinin ihracatında baskın olan sektör çelik sektörüdür. Çelik ürünleri ihracatı ilin ihracatının yaklaşık %60’lık kısmına denk gelmektedir. Çelik sektörünü, ’lik payıyla çimento cam seramik ve toprak ürünleri takip etmektedir. İlk beş sektörün ilin ihracatındaki toplam payı %91’nin üzerindedir ( TİM, İller Bazında Sektör Rakamları, 2012).

Zonguldak’tan dünyanın çeşitli ülkelerine ihracat yapılmaktadır. 2012 yılı verilerine göre 108 farklı ülkeye ürün satılmıştır. Bu ülkeler içinde %22’lik payla en fazla ihracat yapılan Romanya’dır. Romanya’yı, ’lık payla Birleşik Devletler takip etmiştir. Kanada, Almanya ve Birleşik Krallık ihracat yapılan diğer ülkelerdir. İlk beş ülkenin ihracat payı %53’tür.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından 2012 yılı verilerine göre hazırlanan İlk 1000’de bulunan ihracatçı firma listesinde genel sıralamada Zonguldak’tan ERDEMİR 84. sırada, adının açıklanmasını istemeyen bir kuruluş 356. sırada ve Tatmetal Demir Çelik ise 443. sırada yer almıştır.

 

 

  • Sanayi

Sanayi sicil kayıtlarına göre, Zonguldak İlinde kayıtlı 328 işletmede çalışan personel sayısı 31.695 kişidir. Sanayide çalışanların, % 47’si kömür ve linyit çıkartılması, % 25’i Demir Çelik-Metal ürünlerinin imalatı ve % 8’i tekstil ürünleri sektörlerinde istihdam edilmektedir. İlde sanayi sektöründe çalışanların yaklaşık %72‘sinin madencilik ve demir-çelik ve metal sektöründe çalışıyor olmaları, Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) ve ERDEMİR T.A.Ş’tan ileri gelmektedir.

Türkiye’de üç adet entegre demir çelik tesisi bulunmaktadır ve bunların ikisi Batı Karadeniz Bölgesinde yer almaktadır. Zonguldak Ereğli’de bulunan ERDEMİR Türkiye'nin en büyük yassı çelik üreticisidir. 6.701 kişilik istihdamı ile bölgede demir çelik istihdamının %52’si ERDEMİR tarafından sağlanmaktadır. İstanbul Sanayi Odasının (İSO) 2012 yılına ait “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Listesi”nde ERDEMİR 8. sırada yer almıştır. Ayrıca aynı listede Zonguldak’tan Eren Enerji 40. Sırada, Çınar Boru 238. Sırada yer almaktadır.

ERDEMİR grubu, Türkiye ve Romanya'daki sanayi tesisleri ve Türkiye demir cevheri rezervlerinin %80'ine sahip maden sahaları ile demir çelik sektörünün önemli kuruluşlarındandır. Biri Ereğli diğeri İskenderun tesislerinde olmak üzere 2 limanı bulunmaktadır. ERDEMİR 2006 yılında Türkiye’nin en büyük gruplarından OYAK bünyesine katılmıştır. Bu gelişme sonrasında, tek ekonomik birim ve tek çatı prensibi ile ERDEMİR Grubu'nun ayrı işletmelerindeki ortak fonksiyonların bir merkezden yönetimine başlanmıştır. 

 

 

2011 yılında Türkiye’nin gerçekleştirdiği çelik ihracatı TIM verilerine göre 15,4 Milyar $’dır. Batı Karadeniz Bölgesinin yapmış olduğu ihracat miktarı ise 473 Milyon 598 Bin $ olup, ülke toplamının %3,2’sine tekabül etmektedir. Bölge ihracatının %60’ı ise Zonguldak tarafından yapılmıştır.  Bu verilere göre Zonguldak 9.  sırada yer almıştır.

Batı Karadeniz Bölgesinde çelik kullanarak gemi inşa eden işletmelerin tamamı Ereğli ve Alaplı’da bulunmaktadır. Bölge tersanelerinde sipariş üzerine yapılan gemilerin 2006 yılından 2012 yılına kadar olan üretim değerleri aşağıdaki grafikte verilmektedir. 

 

 

ERDEMİR tarafından üretilmekte olan levha ve gemi sacları bölge tersanelerinin ihtiyaçlarını karşılayabilecek seviyededir.

Ereğli ve Alaplı ilçelerinde şanzıman imalatı ve motor-merdane bakım hizmetleri haricinde atölye hizmetleri, boru-profil makinesi imalatı, kesme-dilme hattı imalatı ve mühendislik hizmetleri konularında gelişim görülmektedir. Bu gelişimin sağlanmasında büyük ölçüde ERDEMİR’in etkisi bulunmaktadır. İki ilçede de sektöre yönelik parça imalatı yapabilen atölyeler açılmıştır. Bu atölyeler uzun yıllardır ERDEMİR’e parça imalat hizmeti sunmaları nedeni ile donanım ve tecrübelerini ciddi oranda geliştirmişlerdir.

ERDEMİR’in üretmiş olduğu yassı çeliğin lojistik avantajından yararlanmak sureti ile radyatör, havlupan ve kazan imalatı yapan bir işletme ile birlikte çelikten ofis eşyaları ile elektrik panosu imalatı yapan işletmeler de bulunmaktadır. Özellikle radyatör, havlupan ve kazan imalatı ile çelikten ofis eşyası yapan işletmeler sadece yurt içinde değil yurt dışında da rekabet edebilecek kapasitededirler. 

 

 

  • Yatırım

Bölgede en fazla kamu yatırımı yapılan il Zonguldak olmuştur.

 

Sektörler bazında dağılıma bakıldığında yalnızca iki sektörde Türkiye ortalamalarının üzerinde yatırım yapıldığı görülmektedir. Bunlardan ilki madencilik yatırımlarıdır:  Ülke genelinde toplam madencilik yatırımları içerisinde bölge yatırımları %5,58’lik bir paya sahiptir. Bu oranın yüksek olmasında bölgenin madencilik sektörünün gelişmiş olmasının payı büyüktür. Taşkömürü maden ocaklarının ilde bulunması nedeniyle bu yatırımdan en fazla pay alan bölge ili Zonguldak olmuştur.  Turizm sektörü yatırımlarına bakıldığında Zonguldak’ın bu alanda hiç kamu yatırımı almadığı görülmektedir.

 

2012 yılı yatırımlarının %55’ini imalat, elektrik/gaz ve madenciliğin oluşturduğu sanayi sektörleri, %45’ini ise hizmet sektörlerine yapılan yatırımlar oluşturmaktadır. En fazla Uluslararası Doğrudan Yatırım girişi sağlayan ülkeler ise İngiltere, Avusturya, Lüksemburg, Hollanda ve Almanya olmuştur (YASED,2013)

2012 yılı sonu itibarıyla Türkiye’de faaliyette bulunan 33.843 uluslararası sermayeli şirketten 18’i Batı Karadeniz Bölgesinde yer almaktadır.  Uluslararası sermayeli şirketlerin 9’u Zonguldak’ta faaliyet göstermektedir.

 

Zonguldak ili Filyos Limanı ve geri sahasındaki Karma Endüstri Bölgesinin yatırımlara açılması, ulaşım altyapısının iyileştirilmesine yönelik başlatılan ve planlanan gelişmeler ve İstanbul sanayisinin desantralizasyonu bölgeye yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırım girişleri açısından önemli bir fırsattır.

İstanbul, Ankara ve İzmir hariç tutulduğunda Türkiye’deki illerin ortalama toplam mevduat durumlarına göre Zonguldak ortalamanın üzerinde; Karabük ve Bartın ise ortalamanın altındadır.